FOND FORKLART
Risiko og avkasting
Korleis skal du balansere risiko og avkasting for å nå dine økonomiske mål?
La oss finne ut av det saman!
Finn din balanse
Kor lenge du skal spare, og kor mykje risiko du er villig til å ta undervegs påverkar korleis du planlegg, og set saman sparinga di. Tar du høgare risiko kan du også forvente høgare avkasting.
Å finne rett balanse mellom risiko og avkasting er nøkkelen til å oppnå dine økonomiske mål på den måten som du sjølv er komfortabel med.
Kva er avkasting?
Når du sparer på konto, får du renter. I fond kallast dette for avkasting.
Avkasting seier noko om kor mykje pengar du tener på ei investering over tid.
Avkastinga kan variere, og det er normalt at den kjem i bolkar. Nokre gonger kan avkastinga til og med vere negativ. For å vurdere om eit fond har gitt god eller dårleg avkasting, er det vanleg å samanlikne fondet sin avkasting med ein relevant referanseindeks.
Vanlegvis veks pengane raskast over tid i aksjefond og saktare i rentefond. Kombinasjonsfond ligg midt imellom, avhengig av fordelinga av aksje- og rentefond.
Hva er risiko og risikotoleranse?
Risiko seier noko om kor store svingingar du kan forvente knytt til ei investering.
Risiko i investeringar handlar om svingingar. Alle investeringar har ein viss grad av risiko, nokre har meir risiko enn andre. For eksempel kan aksjar svinge mykje i verdi, medan rentefond vanlegvis er meir stabile.
Risikotoleranse sier noko om kor mykje risiko du som sparar er villig til å ta. Nokre av oss har høg risikotoleranse og er villige til å ta større sjansar for moglegheita til høgare avkasting. Andre føretrekker lågare risiko, sjølv om det betyr at avkastinga kan bli mindre.
Du må sjølv finne ut kva din risikotoleranse er, og kor store svingingar du er komfortabel med.
Hva er diversifisering?
Diversifisering er å spre investeringane dine for å redusere risiko.
Diversifisering betyr å spre investeringane dine på tvers av ulike typar fond, bransjar, land og sektorar for å redusere risiko. Tankane er at om éi investering går dårleg, kan andre investeringar gå bra og balansere ut tapa.
Målet er at du har ein balansert og robust portefølje som toler ulike marknadsforhold.
Tenk på det som å ikkje legge alle egga i éin kurv. Viss du mistar kurven, mistar du alle egga. Spreier du egga i fleire kurver, er sjansen mindre for at du mistar alle samtidig.
EKSEMPEL
Diversifisering – syklisk og motsyklisk bransje
Tenk deg at eit fond er investert i eit bilselskap og ein lavpriskjede. Bilselskapet er eit syklisk selskap, så når økonomien går bra, aukar bilsalget og selskapet gjer det bra. Når økonomien går dårleg, fell bilsalget og selskapet tener mindre pengar.
Lavpriskjeden er eit motsyklisk selskap og gjer det ofte betre når økonomien går dårleg. Når folk har mindre pengar, handlar dei meir i lavpriskjeder for å spare på nødvendige varer som mat og hushaldningsartiklar.
Ved å investere i begge selskapa, spreier du risikoen. Når økonomien går bra, tener du på bilselskapet. Når økonomien går dårleg, tener du på lavpriskjeden. Dette er eit eksempel på diversifisering, der du reduserer risikoen ved å investere i ulike typar selskap som reagerer forskjellig på økonomiske endringar.
Heng saman
Det er ein klar samanheng mellom avkasting og risiko på lang sikt.
Jo lengre tidshorisont du har, jo større fleksibilitet har du til å investere i fond med høgare potensiell avkasting, sjølv om dei òg kan ha høgare risiko.
Jo høgare forventa avkasting, jo høgare risiko.
Illustrasjonen viser samanhengen mellom forventa avkasting og risiko. Banksparing blir sett på som risikofri sparing, med tilhøyrande låg forventa avkasting. Ønsker du høgare forventa avkasting, må du òg vere villig til å ta høgare risiko. Du kan dermed forventa ei høgare avkasting i kombinasjonsfond og aksjefond enn for banksparing og rentefond.
Kva lurer andre på?
Når du sparer på konto får du renter på beløpet du har på kontoen. I fond kallast dette for avkasting.
Forventa avkasting seier noko om kor mykje du får tilbake for investeringane dine, og er basert på avanserte reknestykke og historiske data.
Storleiken på aksjeandelen i eit fond er med på å påverke risiko og forventa avkasting for det fondet. Eit aksjefond med 100 % aksjar har ein forventa høgare avkasting enn eit rentefond, men inneber altså ein viss risiko.
God tid er nøkkelen til trygg sparing i fond. Jo lenger tidshorisont du har, jo høgare andel aksjar kan du ha utan at risikoen aukar. Held du deg til planen, også i dårlege tider, vil du sannsynlegvis oppnå større avkasting enn ved andre spareformer.
Sjå også
Kva er fond?
Kan eg tape pengar på å spare i fond?
Kva er aksjefond og rentefond?
Kva er indeksfond?
Fond
Fond er ei samling av aksjar eller andre verdipapir. Sparar du i fond vil pengane bli forvalta for deg av profesjonelle forvaltarar.
Ved å spare i eit fond spreier du pengane dine på mange ulike selskap. Korleis du sparer avheng av kor lenge det er til du treng pengane, kor høg avkasting du forventar å få, og i kor stor grad du toler at sparepengane svingar i verdi i løpet av spareperioden. Du kan forvente å sjå pengane vekse raskast i aksjefond og mindre i rentefond – kombinasjonsfond ligg i mellom. Les meir om aksjefond, rentefond og kombinasjonsfond.
Aksje
Ein aksje er ein eigardel i eit aksjeselskap. Kjøper du ein aksje i eit selskap, kjøper du ein del av dette selskapet. Gjer selskapet det bra, vil verdien av aksjen din stige fordi selskapet blir meir verdt. Verdien kan også synke om selskapet går dårleg.
Med aksjar kan du sjølv bestemme kva selskap du vil eige. Risikoen er ofte større enn ved å spare i fond. Dersom du ønsker å ha meir kontroll på risikoprofilen din og investeringsval, har du moglegheita til å gjere dette i aksjehandeltenesta.
Aksjefond
Eit aksjefond består av eigardelar i fleire børsnoterte selskap. Dette betyr at du ved å investere i eit aksjefond indirekte eig aksjar i dei ulike selskapa som fondet har investert i. Når den samla verdien av selskapa i fondet stig, stig òg verdien på pengane du har spart i fondet.
Aksjefond passar for deg som ønsker høg avkasting, skal spare i 10 år eller meir, og toler at sparepengane dine svingar ein del. Du tar mindre risiko ved å spare i aksjefond framfor enkeltaksjar, sidan du ikkje set alle pengane dine i berre eitt selskap.
Aksjefond bør du kjøpe innanfor ein aksjesparekonto. Aksjesparekonto gir deg fridom til å kjøpe, selje og byte fond og aksjar utan å betale skatt undervegs.
Vel du å spare i aksjefond kan du velje korleis pengane dine skal plasserast, og forvaltast. Det er i hovudsak to kategoriar aksjefond du kan velje mellom: indeksfond og aktivt forvalta fond.
Rentefond
Rentefond er eit samleomgrep på fond der pengane dine blir plasserte i lånepapir frå selskap, styresmakter og kommunar. Ein obligasjon er eit verdipapir som bevis på at du har lånt vekk pengar. Du tener pengar på renta som selskapa betaler på lånet.
Rentefond passar for deg som ønsker høgare avkasting enn på sparekonto, utan å ta for stor risiko.
Rentefond kjem i ulike variantar, og det er forventa at noko svingar meir enn andre. Kor høg avkasting du kan forvente å få i eit rentefond avheng av kor høg risiko fondet tar. Likevel har rentefond normalt sett lågare svingingar og risiko enn viss du skulle spare i eit 100 prosent aksjefond.
Det er ei viss risiko knytt til å spare i fond, som betyr at du kan tape pengar. Når du sparar i fond er det viktig å hugse at god tid er nøkkelen til trygg sparing. Held du deg til planen, også i dårlege tider, vil du sannsynlegvis oppnå større avkastning enn ved andre spareformer.
Risiko
Risikoen i eit fond seier noko om kor mykje du kan forvente at fondet svingar i verdi. Fond med høgare risiko vil svinge meir over tid, men kan også gje høgare forventa avkastning.
Det betyr at dersom du ønsker at sparepengane dine skal vekse mykje i verdi, må du tole periodar med store verdisvingningar, sjølv om dette kan gje negativ verdi i periodar. Uansett er det viktig å hugse at om du skal spare i mange år, betyr det ikkje så mykje med eit mellombels fall i marknaden.
Kor lenge du skal spare, påverkar kor stor risiko du bør ta for sparepengane dine. Skal du spare lenge kan du tole å ta høgare risiko, fordi du gir sparinga di betre tid til å ta igjen periodar med verdifall. Har du derimot ein kort sparehorisont, bør du velje fond med lågare risiko.
Aksjeandelen bestemmer
Aksjar kan gje høg avkastning, men inneber altså ei viss risiko. Størrelsen på aksjeandelen i eit fond er med på å påverke risiko og forventa avkastning. Å eige aksjar i fond gir lågare risiko enn å eige aksjar i berre eitt selskap. Fordi eit fond kjøper bitar av mange forskjellege selskap blir risikoen meir spreidd. Viss eit selskap gjer det dårleg treng du ikkje merke noko til det, fordi det kan gå bra med alle dei andre.
Historisk avkasting for fond er ingen garanti for framtidig avkasting. Framtidig avkasting avheng mellom anna av marknadsutviklinga, kor dyktig forvaltar er, risikoen til fondet, og dessutan kostnader ved forvaltning og innløysing. Avkastinga kan bli negativ som følge av kurstap.
Skal du spare i mange år, betyr det ikkje så mykje med eit midlertidig fall i aksjemarknaden. Faktisk kan det vere ein fordel – no kan du kjøpe billege aksjar, som kan stige i verdi når marknaden går oppover igjen. Ein gyllen regel for aksjeinvesteringar er å kjøpe når det er billeg og selje når det er dyrt. Pengar tent!
Har du derimot dårleg tid, eller er avhengig av å kunne ta ut pengane dine på kort varsel, vil det same fallet i aksjemarknaden kunne slå uheldig ut. Du sel deg ut på eit dårleg tidspunkt, fordi du ikkje har tid til å vente på den neste positive utviklinga i marknaden. I verste fall kan du tape pengar.
Is i magen lønner seg, og på sikt har marknaden historisk alltid gått oppover.
Sjå også
Sparing i fond:
Kort om kjøp og sal av aksjar
Kva er forventa avkastning på fond?
Kort om avkastning
Historisk avkastning for fond er ingen garanti for framtidig avkastning. Framtidig avkastning avheng mellom anna av marknadsutviklinga, kor dyktig forvaltar er, risikoen til fondet, og dessutan kostnadar ved forvaltning og innløysing. Avkastninga kan bli negativ som følge av kurstap.
For deg som handlar fond og verdipapir