Slik blir du ein god sparar

Fond

Fond er ei samling av aksjar eller andre verdipapir. Sparar du i fond vil pengane bli forvalta for deg av profesjonelle forvaltarar. 

Ved å spare i eit fond spreier du pengane dine på mange ulike selskap. Korleis du sparer avheng av kor lenge det er til du treng pengane, kor høg avkasting du forventar å få, og i kor stor grad du toler at sparepengane svingar i verdi i løpet av spareperioden. Du kan forvente å sjå pengane vekse raskast i aksjefond og mindre i rentefond – kombinasjonsfond ligg i mellom. Les meir om aksjefond, rentefond og kombinasjonsfond. 

Aksje

Ein aksje er ein eigardel i eit aksjeselskap. Kjøper du ein aksje i eit selskap, kjøper du ein del av dette selskapet. Gjer selskapet det bra, vil verdien av aksjen din stige fordi selskapet blir meir verdt. Verdien kan også synke om selskapet går dårleg.

Med aksjar kan du sjølv bestemme kva selskap du vil eige. Risikoen er ofte større enn ved å spare i fond. Dersom du ønsker å ha meir kontroll på risikoprofilen din og investeringsval, har du moglegheita til å gjere dette i aksjehandeltenesta. 

Sjå også
Kva er indeksfond?
Spare i fond
Kjøp og sel aksjar

Du kan velje mellom aksjefond, indeksfond, rentefond eller kombinasjonsfond. 

Aksjefond: Eit aksjefondbestår av eigardelar i fleire børsnoterte selskap. Dette betyr at du ved å investere i eit aksjefond indirekte eig aksjar i dei ulike selskapa som fondet har investert i. Bedrifta tener pengar viss den samla verdien av selskapa i fondet stig. Aksjefond passar for deg som ønsker høg avkasting, skal spare i 10 år eller meir, og toler at sparepengane dine svingar ein del.

Aksjefond kan vereindeksfondelleraktivt forvalta fond. Her kan du lese meir om forskjellen på aktivt forvalta fond og fond som følger ein index. 

Rentefond: Ved å spare i rentefond lånar du i praksis bort pengane dine til fleire selskap. Du tener pengar på renta som selskapa betalar på lånet. I eit rentefond tener ein ikkje like mykje som i eit aksjefond, men det er ein meir føreseieleg spareform fordi risikoen er låg.

Eit kombinasjonsfond består av både aksjefond og rentefond. Fondet passar for deg som ønsker å tilpasse kor stor risiko du ønsker å ta. Jo høgare aksjeandel kombinasjonsfondet har, jo høgare er forventa verdistigning på sparepengane. Kombinasjonsfond som har meir enn 80 prosent aksjeandel kan du kjøpe innanfor aksjesparekonto, viss ikkje kjøpast det i den ordinære fondsløysinga.

Sjå også
Kva er fond?
Kva er indeksfond?
Oversikt over alle fond vi tilbyr
Kva er forskjellen på fond og aksjar?

Aksjefond

Eit aksjefond består av eigardelar i fleire børsnoterte selskap. Dette betyr at du ved å investere i eit aksjefond indirekte eig aksjar i dei ulike selskapa som fondet har investert i. Når den samla verdien av selskapa i fondet stig, stig òg verdien på pengane du har spart i fondet. 

Aksjefond passar for deg som ønsker høg avkasting, skal spare i 10 år eller meir, og toler at sparepengane dine svingar ein del. Du tar mindre risiko ved å spare i aksjefond framfor enkeltaksjar, sidan du ikkje set alle pengane dine i berre eitt selskap.

Aksjefond bør du kjøpe innanfor ein aksjesparekonto. Aksjesparekonto gir deg fridom til å kjøpe, selje og byte fond og aksjar utan å betale skatt undervegs. 

Vel du å spare i aksjefond kan du velje korleis pengane dine skal plasserast, og forvaltast. Det er i hovudsak to kategoriar aksjefond du kan velje mellom: indeksfond og aktivt forvalta fond. 

Rentefond

Rentefond  er eit samleomgrep på fond der pengane dine blir plasserte i lånepapir frå selskap, styresmakter og kommunar. Ein obligasjon er eit verdipapir som bevis på at du har lånt vekk pengar. Du tener pengar på renta som selskapa betaler på lånet.

Rentefond passar for deg som ønsker høgare avkasting enn på sparekonto, utan å ta for stor risiko.

Rentefond kjem i ulike variantar, og det er forventa at noko svingar meir enn andre. Kor høg  avkasting  du kan forvente å få i eit rentefond avheng av kor høg risiko fondet tar. Likevel har rentefond normalt sett lågare svingingar og risiko enn viss du skulle spare i eit 100 prosent aksjefond. 

Sjå også
Kva er fond?
Sparing i fond:
Kva fondstypar kan eg velje mellom?

Ein skil mellom aktiv og passiv fondsforvalting, også kalla aktivt forvalta fond og indeksfond. 

Indeksfond er passivt forvalta fond, der fondet har som mål å følge utviklinga til ein referanseindeks, til dømes Oslo Børs. Det er ingen forvaltarar som aktivt tar stilling til kva aksjar eller verdipapir som skal kjøpast og seljast. Denne typen forvaltning krev lite oppfølging, noko som gir lågare kostnadar.

Risikoen i fondet følger den generelle risikoen i referansemarknaden over tid.

Til samanlikning har aktivt forvalta fond ein forvaltar, eller eit team av forvaltarar, som bestemmer kva aksjar eller verdipapir som skal kjøpast og seljast. På denne måten har forvaltaren moglegheit til å ta ansvarlege val for investeringane dine. Målet er å gi deg som eig fond høgare avkasting enn referanseindeksen fondet blir målt mot.

Sjå også

Sparing i fond:
Kva fondstypar kan eg velje mellom?

Når du kjøper og sel eit fond, vil verdien kunne endre seg etter at du har trykt kjøp eller sal. Dette er fordi kursen blir sett til faste tidspunkt. Verdien vil endre seg fram til sluttkurs for dagen er sett.

Nasjonale fond:

• Ved kjøp og sal før klokka 09:45 får du dagens sluttkurs.  
• Ved kjøp og sal etter klokka 09.45 får du morgondagens sluttkurs.  

Internasjonale fond:  

• Ved kjøp og sal før klokka 09:45 får du morgondagens sluttkurs.
• Ved kjøp og sal etter klokka 09.45 får du sluttkursen som blir sett om to dagar. 

Sjå også
Kan eg ta ut heile eller deler av fondet viss eg treng pengar?

Når får eg pengar for sal av fond inn på kontoen min?

Når du har kjøpt eller selt fond, ser du dette med ein gang i ordrehistorikken for behaldninga di på fondsinformasjonen i nettbanken og mobilbanken. Der ligg salet eller kjøpet som ei eiga linje med status, til dømes under registrering eller til behandling. Når kjøpet er gått gjennom, vil du sjå fondsnamnet og marknadsverdi under behaldninga i visninga mine fond.

Frå du sel dine fondsandelar tar det fire til seks virkedagar før du har pengane på konto.

Sjå også
Kan eg ta ut heile eller delar av fondet viss eg treng pengar?

Ein realisasjon er når du sel aksjar eller fond med gevinst eller tap.

Gevinst ved realisasjon av aksjar eller fond er skattepliktig. På same måte er tap frådragsgodkjent.

Dette gjeld ikkje viss du sel innanfor ein aksjesparekonto. Då kan du kjøpe, selje og byte fond og aksjar, utan å skatte av gevinsten du har oppnådd først. 

Rentes rente oppstår når du får renter, ikkje berre på beløpet du starta sparinga med, men også på rentene som kvart år blir lagt til det opphavlege sparebeløpet ditt.

Dette kallast òg rentes rente-effekten, ettersom du får renter (gevinst) både på sparepengane du har sett inn og på allereie oppnådd gevinst. Når du sparar i fond vil det seie avkastning på avkastninga. 

Døme: 
Viss du sparar i aksjefond, kan beløpet ditt i gjennomsnitt doble seg omtrent kvart tolvte år (før skatt og prisstigning), basert på ei forventa årleg avkastning på 6,25 prosent. Dette skuldast rentes rente-effekten og korleis du kan oppnå avkastning på avkastninga. Les meir om utrekninga og formelen på rentes rente-effekten her.

Sjå også: 
Kva er forventa avkasting på fond?

Historisk avkastning er ingen garanti for framtidig avkastning. 

Det er dessverre ikkje mogleg å flytte ein spareavtale i fond direkte til ein aksjesparekonto. Hvis du ønsker å gjere dette, må du først slette den noverande spareavtalen. Deretter kan du opprette ein ny, tilsvarande spareavtale på aksjesparekontoen din. 

Har du spareavtale i ein annan bank, er det ikkje mogleg å flytte den til oss. Då må du slette dagens avtale og eventuelle trekk som ligg til forfall, og legge opp ny spareavtale på aksjesparekontoen. 

Sjå også
Korleis flyttar eg aksjesparekontoen min?

Det er ei viss risiko knytt til å spare i fond, som betyr at du kan tape pengar. Når du sparar i fond er det viktig å hugse at god tid er nøkkelen til trygg sparing. Held du deg til planen, også i dårlege tider, vil du sannsynlegvis oppnå større avkastning enn ved andre spareformer.  

Risiko

Risikoen i eit fond seier noko om kor mykje du kan forvente at fondet svingar i verdi. Fond med høgare risiko vil svinge meir over tid, men kan også gje høgare forventa avkastning. 

Det betyr at dersom du ønsker at sparepengane dine skal vekse mykje i verdi, må du tole periodar med store verdisvingningar, sjølv om dette kan gje negativ verdi i periodar. Uansett er det viktig å hugse at om du skal spare i mange år, betyr det ikkje så mykje med eit mellombels fall i marknaden. 

Kor lenge du skal spare, påverkar kor stor risiko du bør ta for sparepengane dine. Skal du spare lenge kan du tole å ta høgare risiko, fordi du gir sparinga di betre tid til å ta igjen periodar med verdifall. Har du derimot ein kort sparehorisont, bør du velje fond med lågare risiko. 

Aksjeandelen bestemmer

Aksjar kan gje høg avkastning, men inneber altså ei viss risiko. Størrelsen på aksjeandelen i eit fond er med på å påverke risiko og forventa avkastning.  Å eige aksjar i fond gir lågare risiko enn å eige aksjar i berre eitt selskap. Fordi eit fond kjøper bitar av mange forskjellege selskap blir risikoen meir spreidd. Viss eit selskap gjer det dårleg treng du ikkje merke noko til det, fordi det kan gå bra med alle dei andre.

Sjå også
Lær meir om fondssparing
Kva er forskjellen på fond og aksjar?

Historisk avkasting for fond er ingen garanti for framtidig avkasting. Framtidig avkasting avheng mellom anna av marknadsutviklinga, kor dyktig forvaltar er, risikoen til fondet, og dessutan kostnader ved forvaltning og innløysing. Avkastinga kan bli negativ som følge av kurstap.