Minstepensjon
Minstepensjon og garantipensjon er pensjon frå folketrygda for deg som har hatt låg eller ingen inntekt i arbeidslivet. Ordningane skal sikre deg ei minsteinntekt å leve av som pensjonist, og gjeld normalt frå 67 år.
Kva er minstepensjon og garantipensjon?
Både minstepensjon og garantipensjon er ein del av alderspensjonen frå folketrygden. Begge ordningane har same mål: å sikre deg ein minstepensjon å leve av viss du har hatt låg eller ingen opptening til alderspensjon i løpet av arbeidslivet. Dei er meint som eit sikkerheitsnett og ikkje ei full erstatning for lønn. Forskjellen handlar først og fremst om kva regelverk du tilhøyrer, basert på kva år du er fødd.
Kva som gjeld for ditt årskull, kan du lese meir om på nav.no
Minstepensjon og garantipensjon – kva er forskjellen?
| Minstepensjon | Garantipensjon | |
| Årskull* | Fødd i 1953 eller tidlegare | Fødd i 1963 eller seinare |
| Kor lenge du har budd i Norge | Høgst mogleg minstepensjon krev 40 år | Høgst mogleg garantipensjon krev 40 år |
| Kva avgjer om du får utbetaling? | Lav eller ingen opptent pensjon | Lav eller ikkje høg nok opptent pensjon |
| Årleg minsteutbetaling | Følger faste reglar og justerast årleg | Følger faste reglar og justerast årleg |
| Regelverk | Eldre regelverk (før pensjonsreforma i 2011) | Nytt regelverk (etter pensjonsreforma i 2011) |
* Viss du er fødd i 1954–1962, tilhøyrer du såkalla overgangskull. Det betyr at pensjonen din blir berekna etter ein kombinasjon av gamle og nye reglar.
Kor mykje er minstepensjon?
Kor mykje du kan få i minstepensjon, avheng av om du bur aleine eller saman med ein partner, kor mange år du har budd i Norge og kva år du er fødd.
Beløpet fastsettast av styresmaktene og justerast kvart år.
Minstepensjonen er lågare viss du har budd i Norge kortare enn 40 år, og høgare for einslige enn for gifte eller sambuarar.
Du finn oppdaterte beløp på nav.no
Kven kan få minstepensjon?
Du kan ha rett til minstepensjon eller garantipensjon viss
- du har fylt 67 år
- du har lav eller ingen opptening til alderspensjon
- du har budd eller vore medlem i folketrygda i Norge i minst 5 år
Har du budd i Norge i 40 år etter fylte 16 år, får du høgast mogleg minstepensjon. Har du budd her kortare, blir pensjonen lågare. Viss du ikkje oppfyller kravet til kor lenge du har budd i Norge, kan du i nokre tilfelle ha rett til anna økonomisk støtte frå Nav. Dette kallast supplerande stønad.
Når kan du få minstepensjon?
Du kan få minstepensjon frå du fyller 67 år.
Ønsker du å ta ut pensjon tidlegare enn dette, må du ha tent opp nok pensjon til at utbetalinga blir høgare enn garantipensjon for einsleg pensjonist. Har du høg nok opptening, kan du starte uttaket frå 62 år. Har du låg opptening, betyr det at du må vente med uttaket til oppteninga er høg nok.
Kva tidspunkt som gjeld for akkurat deg, kan du få oversikt over ved å logge deg inn i Nav sin pensjonskalkulator.
Kva lurer andre på?
Å pensjonere seg kan bety ulike ting. For nokon betyr det å slutte heilt i jobb, medan andre meiner å starte uttak av pensjon.
I dagens pensjonssystem er det mogleg å
- ta ut alderspensjon og jobbe vidare
- ta ut gradert pensjon, for eksempel 20, 50 eller 80 prosent
- vente med uttak sjølv om du har slutta å jobbe
Det betyr at tidspunktet for når du sluttar å jobbe, og når du startar uttak av pensjon, ikkje nødvendigvis er det same.
I Norge kan dei fleste ta ut pensjon frå 67 år, og nokre kan ta ut pensjon frå 62 år. Lese meir om pensjonsalder og moglegheitene her.
Sjå også:
Kva består pensjonen min av?
Kor mykje er full pensjon?
I kva rekkefølge bør eg ta ut pensjonen min?
Det finst ikkje eitt enkelt svar på kor mykje «full pensjon» er. Kor mykje du får i pensjon, avheng av fleire forhold gjennom livet. Dei to viktigaste er opptening, altså kor mykje som sparast, og alderen din når du startar å ta ut pensjon.
Full pensjon består vanlegvis av tre delar
1. Folketrygda (offentleg pensjon)
For å få full alderspensjon frå folketrygda, må du ha 40 års opptening i Norge Har du hatt låg eller ingen inntekt, kan du ha rett til garantipensjon.
Kor mykje du får i pensjon frå Folketrygda, avhenger blant anna av
- kor mange år du har budd i Norge
- kor mange år du har jobba
- kva lønna har vore dei åra du jobba
- militærteneste og periodar med barn under skulealder
- alderen din når du tek ut pensjon
- forventa antal år med utbetaling
Folketrygd blir tent opp for lønn opp til 7,1 G (1 G er 124.028 kroner).
G er forkortinga for «grunnbeløpet i folketrygda» og er beløpet alle ytingar i folketrygda blir rekna ut frå.
Les meir om alderspensjon hos nav.no
2. Tenestepensjon frå arbeidsgjevar
Dei fleste arbeidsgjevarar sparer til pensjon for deg gjennom ei pensjonsordning. Det finst ikkje eit fast beløp som definerer «full pensjon» i denne samanhengen – det er individuelt.
Kor mykje du får i pensjon frå arbeidsgivar, avhenger blant anna av
- kor lenge du har jobba
- lønn og stillingsprosent
- kor mykje arbeidsgjevar har spart
- avkastning på sparinga
- alder din når du tek ut pensjon (valfritt frå 62 - 75 år)
- kor mange år pensjonen din blir utbetalt (minst 15 år frå 62 år, minst 10 år frå 67 år og seinare)
Tenestepensjon blir tent opp for lønn opp til 12 G (1 G er 124.028 kroner).
G er forkortinga for «grunnbeløpet i folketrygda» og er beløpet alle ytingar i folketrygda blir frå rekna ut.
Her kan du lese meir om pensjon frå arbeidsgjevar
3. Eiga sparing
For mange vil det vere nødvendig å spare sjølv for å få den pensjonen dei ønsker. Egen sparing er alt du har skaffa deg av verdiar fram til du går av med pensjon, minus det du måtte ha att av lån/gjeld.
Element som påverkar denne summen, er
- kor mykje av inntektene dine som ikkje er brukt opp
- kor lenge har du spart
- korleis sparinga er investert – bustad, bankkonto, IPS, fondssparing eller liknande
- avkastning på sparinga
- kor mykje av sparinga du skal ta ut som pensjon, framfor å gi det vidare til arvingar eller anna
Tips:
Du kan bruke pensjonskalkulatoren for å få eit personleg estimat på kva som kan bli full pensjon for deg.
Kva rekkefølge du bør ta ut pensjonen din er avhengig av kva pensjonsprodukt du har, når du ønsker å gå av med pensjon og kor mykje du føler at du treng som pensjonist. Råda her må derfor sjåast på som generelle og rettleiiande. Det viktigaste er at du skaffar deg oversikt over din pensjon, vurderer kva som er viktig for deg og legge ein plan for livet ditt som pensjonist. Vi vil på eit generell plan anbefale følgjande rekkefølge.
1. Avtalefesta pensjon (AFP)
Dersom du har ein avtalefesta pensjon (AFP) i privat sektor kan det løne seg å ta ut den først ettersom dette er ei livsvarig utbetalingsavtale. Eit av vilkåra for å starte uttak på avtalefestet pensjon (AFP) er at du må starte uttak på alderspensjonen frå folketrygden med minst 20 prosent. Du har moglegheita til å stoppe eller endre denne etter ein månad utan at det påverkar utbetalingen av din avtalefestet pensjon (AFP).
2. Alderspensjon frå folketrygden/NAV
Etter å ha starta avtalefestet pensjon (AFP) vil vi anbefale å starte uttak på din alderspensjon frå folketrygden. Denne blir betalt ut av NAV. Dette er ofte den største delen av pensjonen og er eit resultat av kor mange år du har vore i arbeid og kor høg inntekt du har hatt.
3. Fripolise og Ytelsespensjon
Dersom du sluttar i jobben eller byter arbeidsgjevar blir ytelsespensjonen din gjort om til ein fripolise, desse produkta stammar derfor frå same type pensjonsordning.
Etter avtalefesta pensjon (AFP) og alderspensjon frå folketrygda, kan det vere fornuftig å starte utbetaling på fripoliser og ytelsespensjon. Årsaka er at dine etterlatne ikkje arvar pengane frå ei ytelsesordning. Dersom du døyr før pengane er utbetalt vil verdiane på desse produkta tilfalle forsikringskollektivet, altså andre med same type avtale.
4. Hybridpensjon og pensjonsbevis
Pensjonsbevis er ein hybridpensjon frå ein tidlegare arbeidsgivar. Etterlatte vil heller ikkje arve pengane frå ei hybridordning. Dersom du døyr før pengane er utbetalte vil verdiane på desse produkta på same måte som ein ytelsespensjon tilfalle forsikringskollektivet. Hybridpensjon er ei ny ordning som gjer at det stort sett er avgrensa med opptening. Dette kan tale for å vente med uttaket.
5. Innskotspensjon, pensjonskapitalbevis og eiga sparing
Pensjonskapitalbevis er ein opptent innskotspensjon frå ein tidlegare arbeidsgjevar og er, saman med eiga sparing, avtalene du bør vente lengst med å ta ut. Årsaka til dette er at dersom du døyr før pengane er utbetalt vil verdiane på avtalen gå til dine arvtakarar. I tillegg har desse avtalane som regel ikkje livsvarig utbetaling, det kan derfor vere ein fordel å vente med desse.
Pensjonsalderen i Noreg er 67 år. Har du nok pensjonsopptening, kan du òg ta ut pensjon frå 62 år.
For å ta ut pensjon før 67 år må du ha tjent opp nok pensjon til at den samla utbetalinga når et fastsett minstenivå. Dette kravet er der for å sikre at du har ein trygg inntekt òg seinare i livet. Men hugs at ein tidleg start av pensjonsutbetalinga som regel vil gje mindre utbetalt i årleg pensjon.
Sjå også
Når kan eg pensjonere meg?
Pensjon frå arbeidsgjevar?
Pensjonsutbetaling
Pensjon frå folketrygda, offentleg tenestepensjon og obligatorisk tenestepensjon frå private verksemder blir skatta som pensjonsinntekt. Den er tilnærma lik den du betaler som lønnsmottakar, men med lågare trygdeavgifter. Det er den samla inntekta di som avgjer kva du vil måtte betale i skatt på pensjon.
For å finne ut kor mykje skatt du skal betale på pensjonen din, må du sjå på tre ting: alminneleg inntekt, trygdeavgift og frådrag.
- Alminneleg inntekt er den totale inntekta di etter frådrag. Skatten på alminneleg inntekt er 22 % for dei fleste. Bur du i Troms eller Finnmark er skatten 18,5 %.
- Trygdeavgift er ei avgift som alle pensjonistar må betale. For pensjonsinntekt er trygdeavgifta 5,1 %.
- Minstefrådrag er eit frådrag som reduserer den skattepliktige inntekta di. For pensjonsinntekt er minstefrådraget 40 % av inntekta, men det kan ikkje vere meir enn 86.250 kroner.
Du kan lese meir om skattereglar for pensjonistar hos Skatteetaten.
Sjå også
Skatt på pensjon
